## خلاصه مدیریتی (Executive Summary)

بازار حمل و نقل زمینی گاز مایع (LPG) از مبادی و پالایشگاه‌های ایران به مقصد مرزهای شرقی (پاکستان و افغانستان) در بازه زمانی دوماهه تیر تا هفته دوم مرداد ۱۴۰۵ (جولای تا اوایل آگوست ۲۰۲۶) دستخوش نوسانات شدید و بی‌سابقه‌ای شد. نرخ کرایه حمل زمینی از مبدا عسلویه به مرز ریمدان که در اواسط تیرماه در محدوده ۷۵ دلار به ازای هر تن قرار داشت، در پی بروز اختلالات شدید در زنجیره تأمین دریایی پاکستان و توقف تخلیه بار در بندر کراچی، با جهش خیره‌کننده ۲۴۷ درصدی به مرز ۲۶۰ دلار در هفته اول مردادماه رسید.

 

با این حال، طبق گزارش‌های دریافتی از فعالان بازار در هفته دوم مرداد (هفته اول آگوست ۲۰۲۶)، با تخلیه دو محموله بزرگ دریایی در بندر کراچی و جابه‌جایی ناوگان داخلی پاکستان به سمت پلنت‌های ذخیره‌سازی، فشار تقاضا بر مرزهای زمینی ایران تعدیل گردید و کرایه‌ها به محدوده ۱۲۰ تا ۱۴۵ دلار اصلاح شد. این گزارش به تحلیل جامع این نوسانات، مقایسه نرخ‌ها، بررسی شاخص قیمت عربستان (CP Aramco) و زنجیره تأمین مقصد می‌پردازد.

 

 

 

جدول زیر روند تغییرات نرخ حمل زمینی گاز مایع را از مبادی اصلی پالایشگاهی و ذخیره‌سازی ایران به مرز ریمدان در سه بازه زمانی کلیدی نشان می‌دهد:

 

| مبدأ بارگیری | نرخ تیرماه (۱۴۰۵/۰۴/۱۴) | هفته اول مرداد (۱۴۰۵/۰۵/۰۵) | هفته دوم مرداد (۱۴۰۵/۰۵/۱۲) | درصد تغییر (نسبت به پیک هفته قبل) | درصد تغییر (نسبت به کف تیرماه) |

| :— | :—: | :—: | :—: | :—: | :—: |

| عسلویه (پارس جنوبی/فجر) | ۷۵ دلار | ۲۶۰ دلار | ۱۴۵ دلار (تخمینی) | ۴۴.۲%- کاهش | ۹۳.۳%+ افزایش |

| بندرعباس | ۹۵ دلار | ۲۲۵ دلار | ۱۳۰ دلار | ۴۲.۲%- کاهش | ۳۶.۸%+ افزایش |

| اصفهان | ۱۳۰ دلار (کف بازه) | ۲۲۰ دلار (سقف بازه) | ۱۲۰ دلار | ۴۵.۴%- کاهش | ۷.۷%- کاهش |

| یزد | ۱۳۰ دلار (کف بازه) | ۲۲۰ دلار (سقف بازه) | ۱۲۰ دلار | ۴۵.۴%- کاهش | ۷.۷%- کاهش |

| اراک | ۸۰ دلار | ۲۴۰ دلار (تخمینی) | ۱۴۵ دلار | ۳۹.۶%- کاهش | ۸۱.۲%+ افزایش |

| بهبهان (بیدبلند) | ۹۰ دلار | ۲۲۰ تا ۲۵۰ دلار | نوسانی (ثبت نشده) | – | – |

| تبریز | نامشخص | نامشخص | نوسانی (ثبت نشده) | – | – |

 

*توضیحات حقوقی: نرخ‌های مندرج در جدول فوق بر اساس میانگین داده‌های اعلامی و معاملاتی بازار آزاد استخراج شده‌اند و بسته به نوع قرارداد، فورس‌ماژور، زمان خواب تانکر و نوسانات ارز محلی مرزها متغیر خواهند بود.*

 

—

 

 

نوسانات نرخ حمل زمینی LPG در این بازه زمانی را می‌توان به سه فاز مجزا تقسیم کرد:

 

### فاز اول: ثبات و نرخ‌های پایین (تیر ۱۴۰۵ / جولای ۲۰۲۶)

در این دوره، تأمین دریایی پاکستان از طریق بندر کراچی بدون اختلال جریان داشت. تانکرهای زمینی در مبادی ایران با نرخ‌های پایینی نظیر ۷۵ دلار (عسلویه) و ۸۰ دلار (اراک) اقدام به بارگیری می‌کردند. محموله‌ها به صورت پلمب سری و حواله‌های آزاد بارگیری با سرعت مناسب تخلیه و روانه مرز می‌شدند.

 

### فاز دوم: بحران دریایی و جهش بی‌سابقه نرخ‌ها (هفته اول مرداد ۱۴۰۵)

به دنبال تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه، ورود کشتی‌های حامل گاز مایع به بندر کراچی پاکستان با اختلال جدی مواجه گردید. از آنجا که ظرفیت تانکرهای جاده‌ای (حدود ۲۳ تن) در مقایسه با ظرفیت کشتی‌های کوچک (۱,۲۰۰ تا ۵,۰۰۰ تن) و کشتی‌های بزرگ (۱۰,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ تن) بسیار ناچیز است، توقف تخلیه حتی یک کشتی متوسط، تقاضایی معادل صدها تانکر زمینی را به سمت مرزهای زمینی ایران سرریز می‌کند. با هجوم خریداران پاکستانی به سمت مبادی ایران، نرخ حمل عسلویه به ریمدان تا ۲۶۰ دلار (رشد ۲۴۷ درصدی) افزایش یافت.

 

### فاز سوم: اصلاح و آرامش نسبی در بازار (هفته دوم مرداد ۱۴۰۵)

بر اساس گزارش‌های واصله از فعالان بازار در ابتدای آگوست ۲۰۲۶، دو کشتی حامل LPG سرانجام موفق به پهلوگیری و تخلیه در بندر کراچی شدند. این رویداد موجب شد تا بخش بزرگی از ناوگان جاده‌ای داخل پاکستان برای انتقال گاز از بندر کراچی به سمت پلنت‌های ذخیره‌سازی داخلی هدایت شوند و در نتیجه، تقاضا در نقاط مرزی ایران کاهش یافت. این امر کرایه حمل زمینی عسلویه را به محدوده ۱۴۵ دلار و سایر مبادی مانند اصفهان و یزد را به ۱۲۰ دلار کاهش داد.

 

—

 

 

دلیل حساسیت شدید نرخ‌ها در این دو کشور، به ساختار انرژی آن‌ها بازمی‌گردد:

* پاکستان: به دلیل عدم توسعه کامل شبکه لوله‌کشی گاز طبیعی در بسیاری از ایالت‌ها و کمبود گاز شهری، بخش بزرگی از مصارف خانگی، تجاری و حتی صنایع کوچک به توزیع گاز مایع کپسولی (سیلندر) وابسته است.

* افغانستان: وابستگی تقریباً ۱۰۰ درصدی به واردات گاز مایع جهت گرمایش و پخت‌وپز دارد. در بازار هرات، قیمت توزیع محلی به شدت تحت تأثیر نرخ‌های ورودی از ایران و ترکمنستان قرار دارد.

 

—

 

 

شاخص قیمت آرامکو عربستان (Contract Price) به عنوان مرجع اصلی قیمت‌گذاری LPG در خلیج فارس شناخته می‌شود. با این حال، تحلیل کیان پترولیوم نشان می‌دهد که رابطه مستقیمی بین نوسان CP و کرایه حمل زمینی وجود ندارد؛ چرا که کرایه حمل زمینی تابعی از لجستیک و عرضه/تقاضای ناوگان است، در حالی که CP تحت تأثیر بازارهای جهانی نفت و تقاضای پتروشیمی شرق آسیا قرار دارد.

 

### روند تغییرات CP آرامکو در تابستان ۲۰۲۶:

* ژوئن ۲۰۲۶:

* پروپان: ۷۶۰ دلار/تن (۱۰+ دلار افزایش) | بوتان: ۸۲۰ دلار/تن (۲۰+ دلار افزایش)

* میکس ۵۰/۵۰ مبنا: ۷۹۰ دلار/تن

* جولای ۲۰۲۶:

* پروپان: ۵۸۰ دلار/تن (۱۸۰- دلار کاهش) | بوتان: ۶۰۰ دلار/تن (۲۲۰- دلار کاهش)

* میکس ۵۰/۵۰ مبنا: ۵۹۰ دلار/تن

* آگوست ۲۰۲۶:

* پروپان: ۶۲۰ دلار/تن (۴۰+ دلار افزایش) | بوتان: ۶۴۰ دلار/تن (۴۰+ دلار افزایش)

* میکس ۵۰/۵۰ مبنا: ۶۳۰ دلار/تن

 

—

 

 

برای درک بهتر اثر کرایه بر حاشیه سود بازرگانان، سهم کرایه حمل یک تانکر استاندارد ۲۳ تنی با فرض قیمت مقصد مرزی ۹۰۰ دلار به ازای هر تن در سه سناریوی مختلف محاسبه شده است:

 

$$\text{ارزش کل محموله} = 23 \text{ تن} \times 900 \text{ دلار} = 20,۷۰۰ \text{ دلار}$$

 

۱. سناریوی کرایه ۷۵ دلاری (تیرماه):

$$\text{هزینه حمل کل} = 23 \times 75 = 1,725 \text{ دلار} \quad (\text{سهم از ارزش محموله: } ۸.۳۳\%)$$

۲. سناریوی کرایه ۲۶۰ دلاری (اوج بحران):

$$\text{هزینه حمل کل} = 23 \times 260 = 5,980 \text{ دلار} \quad (\text{سهم از ارزش محموله: } ۲۸.۸۹\%)$$

۳. سناریوی کرایه ۱۴۵ دلاری (هفته دوم مرداد):

$$\text{هزینه حمل کل} = 23 \times 145 = 3,335 \text{ دلار} \quad (\text{سهم از ارزش محموله: } ۱۶.۱۱\%)$$

 

—

 

## ۶. فرمول محاسبه قیمت تحویل‌شده نهایی (Delivered Price)

بازرگانان و خریداران بین‌المللی جهت برآورد دقیق قیمت تمام‌شده محصول در مقصد از فرمول استاندارد زیر استفاده می‌کنند:

 

$$\text{Delivered Price} = P_{\text{FOB}} + C_{\text{Freight}} + C_{\text{Border}} + C_{\text{Insurance}} + C_{\text{Finance/Risk}}$$

 

* $P_{\text{FOB}}$: قیمت خرید گاز مایع از پالایشگاه مبدأ.

* $C_{\text{Freight}}$: کرایه حمل تانکر تا مرز خروجی.

* $C_{\text{Border}}$: هزینه‌های گمرکی، پلمب، ترخیص و خواب کامیون در مرز.

* $C_{\text{Insurance}}$: هزینه‌های بیمه محموله و تانکر در مسیرهای پرخطر.

* $C_{\text{Finance/Risk}}$: هزینه‌های تأمین مالی و ریسک‌های نوسان نرخ ارز.

 

—

 

## ۷. جمع‌بندی و چشم‌انداز بازار (کیان پترولیوم)

نوسانات اخیر نشان داد که زنجیره تأمین زمینی LPG ایران به همسایگان شرقی، به شدت به پایداری مسیرهای دریایی وابسته است. با بازگشت نسبی آرامش به بندر کراچی، پیش‌بینی می‌شود نرخ‌ها در کوتاه مدت در محدوده ۱۲۰ تا ۱۵۰ دلار تثبیت شوند. با این حال، هرگونه تغییر در وضعیت ژئوپلیتیک خلیج فارس یا تغییر ناگهانی در قوانین گمرکی مرزهای ریمدان و تفتان می‌تواند بازار را مجدداً دچار نوسان کند. کیان پترولیوم به فعالان بازار توصیه می‌کند پیش از عقد قراردادهای بلندمدت، استعلام روزانه نرخ حمل را در اولویت قرار دهند.