تاریخ بروزرسانی(Update Date): 23rd Mayıs 2026
Giriş
Kharg Petrokimya, petrol eşlikçi gazlarından yararlanmak ve bunların boşa gitmesini önlemek amacıyla 1967 yılında Kharg Adası’nda kurulmuş ve 1969 yılında işletmeye alınmıştır. Bu tesisin hammaddesi, Continental Shelf Oil Company’nin deniz ve kara bölgelerindeki petrol üretiminden elde edilen ekşi gazdır ve hafif ile ağır hidrokarbonlar ve kükürt bileşiklerini içermektedir. Bu tesisin önemli ürünleri arasında metanol, propan, bütan, pentan ve kükürt yer almaktadır. Bu makalede Kharg Petrokimya bütan gazı analizini incelemekteyiz.
Kharg Petrokimya’nın internet sitesine göre, bu tesisin bütan gazı daha çok yakıt ve olefin ünitelerinin hammaddesi olarak kullanılmaktadır.
Kharg Petrokimya Bütan Gazı Analiz Parametrelerinin İncelenmesi
100 Fahrenheit Derecede Buhar Basıncı
100 Fahrenheit derecede buhar basıncı, ürünün uçuculuk miktarını göstermektedir ve güvenlik ile uygun ekipman seçimi açısından önemli bir rol oynamaktadır. Bu parametre, belirli bir sıcaklıkta (100 Fahrenheit derece) ürünün — burada Kharg Petrokimya bütan gazının — ne kadarının buhar fazına dönüştüğünü belirlemektedir. Bu veriler kullanılarak ürünün depolanması ve taşınması için uygun ekipman seçilmektedir, böylece sızıntı, ani basınç artışı ve endüstriyel sistemlere zarar gibi olası riskler önlenmektedir.
Korozyon Sayısı (Corrosion Number)
Kharg Petrokimya bütan gazı analizindeki temel parametrelerden biri korozyon sayısıdır (Corrosion Number). Bu sayı, gazın metal bir şeride verebileceği olası zarar miktarını göstermektedir ve ASTM D1838 standardına göre ölçülmektedir. Bu standarda göre deneyde kullanılan metal şerit bakırdan yapılmıştır.
Bu deneyde, bakır bir şerit kontrollü koşullar altında bütan gazı ile temas ettirilmektedir. Belirli bir süre geçtikten sonra bakır şerit renk değişimi ve korozyon miktarı açısından incelenmekte ve ardından korozyon sayısı belirlenmektedir. Analiz belgesine göre, Kharg Petrokimya tarafından sunulan bütanın korozyon sayısı 1a olarak rapor edilmiştir ve bu durum şirket tarafından sunulan bütanın uygun kalitesini göstermektedir.
Korozyon sayısının incelenmesi özel bir öneme sahiptir, çünkü yüksek korozyon sayısına sahip gazlar zamanla depolama tanklarına, borulara ve diğer tesislere ciddi zararlar verebilmektedir. Bu nedenle gaz ürünlerinde korozyon sayısının kontrolü, endüstriyel ekipmanların güvenliğini ve kullanım ömrünü garanti altına almada temel bir gereklilik olarak kabul edilmektedir.
Non-Volatile Residue (NVR)
Uçucu olmayan kalıntı (Non-Volatile Residue veya NVR), laboratuvar standart koşullarında bütanın uçucu kısmının tamamen buharlaşmasından sonra katı veya sıvı halde kalan maddeleri ifade etmektedir ve üründeki safsızlıkları göstermektedir. Bu parametre, bütan gazının saflığını değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır, çünkü yüksek NVR miktarı regülatörler ve brülörler gibi ekipmanlarda tortu oluşumuna, sistemlerin verimliliğinin azalmasına ve hatta güvenlik sorunlarına neden olabilmektedir; özellikle yüksek saflığın büyük önem taşıdığı endüstriyel ve ticari uygulamalarda.
Uçucu olmayan kalıntı (NVR) miktarını ölçmek için önce bütan gazı sıvı hale dönüştürülmektedir. Daha sonra bu sıvı 100 Fahrenheit derece sıcaklıkta ve 1 atmosfer basınçta tutulmaktadır, böylece uçucu kısmı tamamen buharlaşmaktadır. Buharlaşma işlemi tamamlandıktan sonra kalan miktar incelenmekte ve kütlesi ölçülmektedir. Son olarak kalan maddenin toplam numuneye göre ağırlık oranı hesaplanmakta ve NVR miktarı belirlenmektedir. Bu analizde bu parametrenin değeri maksimum %0.1 olarak rapor edilmiştir ve endüstriyel standartlar aralığında yer almaktadır.
Hidrojen Sülfür ve Toplam Kükürt Miktarı
Kharg Petrokimya bütan gazı analiz belgesine göre bu ürün hidrojen sülfür (H₂S) içermemektedir ve toplam kükürt miktarı 30 ppm’den (milyonda parça) az olarak rapor edilmiştir; bu durum Kharg Petrokimya bütan gazının çok yüksek kalitesini göstermektedir.
Kükürt bileşiklerinin miktarının azaltılması, özellikle hidrojen sülfürün ortadan kaldırılması, gazın aşındırıcı özelliğinin azaltılması üzerinde doğrudan etkiye sahiptir. Bu durum düşük korozyon sayısı (1a) ile uyumludur, çünkü kükürt bileşikleri, özellikle H₂S, metallerdeki temel korozyon etkenlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle ürünün toplam kükürt miktarının kontrol edilmesi büyük önem taşımaktadır.
Specific Gravity veya Bağıl Yoğunluk
Özgül yoğunluk (Specific Gravity), bir maddenin yoğunluğunun referans sıcaklıktaki (genellikle 60 Fahrenheit derece) suyun yoğunluğuna oranını gösteren bir ölçüttür. Bu parametre boyutsuzdur ve bir maddenin suya kıyasla daha hafif mi yoksa daha ağır mı olduğunu göstermektedir.
Bu analizde sıvı bütanın suya göre yoğunluk oranı 0.58 olarak belirtilmiştir; bu da sıvı bütanın sudan daha hafif olduğunu ve suyun üzerinde yüzdüğünü doğrulamaktadır. Bu özellik güvenlik ve depolama açısından büyük önem taşımaktadır, çünkü su ortamlarında sızıntı olması durumunda bütan su yüzeyinde kalmakta ve kontrol, toplama ve daha geniş çaplı kirliliğin önlenmesini mümkün kılmaktadır. Ayrıca endüstriyel süreçlerde ve taşımada, bu özelliğin bilinmesi tankların ve uygun ekipmanların tasarlanmasına yardımcı olmakta ve daha iyi ayrıştırma ile olası sızıntı veya kirlilik sorunlarının önlenmesini sağlamaktadır.
Hidrokarbonlar
Kharg Petrokimya bütan gazı analiz belgesine göre bu ürün yüksek saflığa sahiptir; öyle ki toplam bütan miktarı maksimum %97 olarak rapor edilmiştir. Ayrıca pentan ve daha ağır bileşikler bu karışımda maksimum %2 olup, propan ve propandan daha hafif bileşikler de maksimum %2 oluşturmaktadır. Bu bileşim, bütan gazının yüksek kalitesini ve endüstriyel standartlarla uyumunu göstermektedir. Daha ağır ve daha hafif hidrokarbonların az miktarda bulunması, bu gazın yakıt ve petrokimya hammaddesi dahil olmak üzere çeşitli uygulamalarda uygun fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip olmasına neden olmaktadır.